NAWARRA I PORTUGALIA
Kolektor słoneczny Podczas gdy wzajemne stosunki Kastylii i Aragonu, choć nie zawsze przyjazne, nie ulegały w omawianym okresie przerwaniu, dwa pozostałe państwa chrześcijańskie Półwyspu Pirenejskiego — Nawarra i Portugalia — wchodziły w stan pewnej izolacji. Nawarra powiązana dynastycznie z feudalnymi rodami Francji znalazła się na długi czas w orbicie wpływów francuskich. Portugalia zaś, dla której okres reconąuisty uległ zakończeniu w początkach XIII w., a widoki na rozszerzenie swego terytorium kosztem Kastylii okazały się zawodne, zaczęła stopniowo kierować swą uwagę ku sprawom zamorskim. Zjednoczenie Hiszpanii w tych warunkach mogło nastąpić jedynie w oparciu o dwa największe sąsiadujące ze sobą królestwa Kastylii i Ara-gonu. Ich rozwój społeczny był jednak bardzo odmienny. W Kastylii wojownicza i anarchiczna szlachta stworzyła odrębny stan, zyskując sobie dominujący wpływ w kraju. Uprzywilejowaną pozycję dla siebie wywalczyło również duchowieństwo. Z tymi dwoma stanami usiłowało rywalizować mieszczaństwo. W Kastylii istniało podówczas wiele wolnych miast, których ludność ponosiła w znacznym stopniu ciężar walki z Maurami. Miasta te w obronie swych praw łączyły się w związki zwane her-\\nandadami. Biurka
